Biobased bouwen is in volle gang – nu doorpakken met ontwerp en opschaling

De kansen voor biobased materialen in de bouw zijn groot en ze worden al op steeds grotere schaal benut. De transitie is in volle gang, maar vraagt om verdere versnelling, ketensamenwerking en ontwerpkeuzes die biobased als uitgangspunt nemen. Dat stelt Johan Mellegers, voorzitter van de Vereniging Biobased Nederland, die sinds november 2024 producenten van niet-houten biobased bouwmaterialen verenigt.

‘Biobased bouwen ís al volop in ontwikkeling,’ zegt Mellegers. ‘Op steeds meer plekken worden biobased materialen grootschalig toegepast. Het is dus geen toekomstmuziek meer. Tegelijkertijd staan we pas aan het begin van wat er mogelijk is. De volgende stap is dat we biobased niet langer zien als alternatief, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van ontwerp en uitvoering. Daarvoor moeten we bouwsystemen stap voor stap aanpassen en ontwerpers en opdrachtgevers meenemen in die ontwikkeling.’

Een stem voor niet-houten biobased materialen

De Vereniging Biobased Nederland is opgericht vanuit een duidelijke behoefte. ‘Houtbouw is goed georganiseerd, onder andere via Centrum Hout,’ legt Mellegers uit. ‘Maar andere biobased materialen zoals vlas, hennep en miscanthus hadden nog geen gezamenlijke vertegenwoordiging. Terwijl juist daar veel innovatie plaatsvindt en de productiecapaciteit de komende jaren sterk groeit.’

De vereniging richt zich primair op Nederlandse producenten van biobased bouwmaterialen, maar ook buitenlandse producenten met een vertegenwoordiging in Nederland kunnen aansluiten. ‘We kijken nadrukkelijk naar wat er in Europa gebeurt. Als je wilt opschalen, moet je inzicht hebben in grondstofstromen, productieontwikkeling en samenwerking in de keten. De markt ontwikkelt zich snel en steeds meer producenten investeren in uitbreiding van hun capaciteit.’

Opschaling in vraag én aanbod

Opschaling is een van de pijlers van de vereniging. ‘Zonder schaal geen impact. Daarom brengen we producenten samen met grote opdrachtgevers zoals bouwbedrijven, vastgoedpartijen en retailers. Denk aan het Rijksvastgoedbedrijf of grote winkelketens met een interieurcyclus van acht tot tien jaar. Dat zijn enorme materiaal- en CO₂-stromen.’ Volgens Mellegers ligt hier een concrete kans. ‘Door biobased en losmaakbare oplossingen toe te passen, kun je materiaalgebruik reduceren, CO₂ opslaan én verbouwingen versnellen. Die toepassingen gebeuren al, maar kunnen veel breder worden uitgerold. De komende jaren zien we bovendien dat nieuwe fabrieken worden gebouwd en bestaande producenten opschalen. Beschikbaarheid wordt daarmee steeds minder een beperkende factor. De uitdaging is nu om vraag en aanbod synchroon te laten groeien.’

Ook op het gebied van promotie zet de vereniging stappen, onder meer via beurzen en social mediakanalen. Lobby is een derde pijler. ‘We werken samen met Building Balance en nemen deel aan verschillende beleidstafels. Daarnaast zijn we betrokken bij NEN-normeringen -we hebben zitting in vier projectgroepen- en denken we mee in discussies rondom de MPG en Whole Life Carbon.’

De vierde pijler is kennisdeling. ‘We delen marktinformatie en doen onderzoek. Op dit moment werken we aan een studie naar de ontwikkeling van de vezeleconomie in Europa, zodat Nederlandse producenten weten wat er internationaal speelt. Daarnaast ontwikkelen we een materialendatabase. Daarmee maken we het mogelijk om écht appels met appels te vergelijken en de toegevoegde waarde van biobased inzichtelijk te maken, bijvoorbeeld op het gebied van CO₂-opslag, restwaarde en herbruikbaarheid, zowel op product- als op gebouwniveau.’

Ontwerpen vanuit biobased principes

Het nieuwe bouwen is volgens Mellegers geen strijd tussen materialen. ‘Het is niet beton versus biobased. In veel projecten zien we juist hybride toepassingen, waarin materialen elkaar versterken. Samen met onder andere TNO en betonpartijen kijken we hoe we de totale uitstoot van een gebouw kunnen verlagen.’ Grote bouwers als BAM, Dura Vermeer en Heijmans zijn volgens hem volop in beweging. ‘Ze hebben duidelijke CO₂-doelstellingen en krijgen daar bij aanbestedingen steeds vaker mee te maken. Biobased materialen helpen om die ambities concreet te realiseren.’

De echte versnelling zit volgens Mellegers in het ontwerp. ‘Als je biobased materialen alleen toevoegt aan een traditioneel bouwconcept, benut je hun potentie niet volledig. De sleutel ligt in ontwerpen met minder materiaal, meer prefab, losmaakbaarheid en modulariteit. Door biobased integraal mee te nemen in het ontwerp kun je efficiënter bouwen, sneller monteren en materialen later hoogwaardig hergebruiken. Dat vraagt om gezamenlijke ontwikkeling, testen en certificeren van complete bouwsystemen.’ De komende jaren verwacht hij een duidelijke versnelling. ‘De productiecapaciteit groeit, het aanbod wordt breder en de kennis neemt toe. Maar timing blijft cruciaal. In een transitie moeten vraag, ontwerp en productie in balans zijn.’

De boodschap van Mellegers is helder: biobased materialen zijn geen niche meer, maar een structureel onderdeel van de verduurzaming van de bouw. ‘We zijn al begonnen,’ besluit hij. ‘Nu is het tijd om door te pakken en biobased vanzelfsprekend te maken in hoe we ontwerpen en bouwen.’

Biobased Nederland HOUTBOUW

‘Eind mei staat Biobased Nederland op de Houtbouwbeurs met een eigen biobased eiland van 64 m². We zijn hiervoor benaderd door de beursorganisatie, een mooie erkenning van het feit dat houtbouw en andere biobased materialen in de praktijk steeds vaker samen worden toegepast. Op het eiland presenteren onze leden bouwsystemen waarin hout wordt gecombineerd met andere biobased materialen. Juist die integrale toepassing -van constructie tot isolatie en afbouw- laat zien hoe biobased bouwen in samenhang werkt en hoe materialen elkaar versterken. Om die reden werken wij als Biobased Nederland ook nauw samen met branchevereniging Centrum Hout. Deze samenwerking onderstreept dat biobased bouwen geen optelsom van losse materialen is, maar een gezamenlijke beweging richting circulaire, toekomstbestendige bouwsystemen. We ontmoeten u graag op de beurs.’

Ontmoet Vereniging Biobased Nederland op HOUTBOUW 2026, standnummer 1.A092.