Houtbouw is het fundament onder toekomstbestendig bouwen

Waar beton, staal en baksteen in de afgelopen eeuw het gezicht van onze steden bepaalden, groeit het besef dat deze niet-hernieuwbare bouwmaterialen een zware wissel trekken op het klimaat. De bouwsector staat voor een fundamentele transitie, waarin hernieuwbare en biobased materialen een steeds grotere rol spelen. Hout neemt daarin een bijzondere positie in. Niet alleen als afwerking of esthetisch element, maar steeds vaker als constructief dragend materiaal. Volgens Gert-Jan Roelofs, verbonden aan SKH, is die ontwikkeling onomkeerbaar. ‘We zien dat er steeds meer houtbouwprojecten komen. Niet alleen in de woningbouw, maar ook in hogere gebouwen. Er gebeurt ongelooflijk veel op dit moment.’

Meer dan een materiaalkeuze
Constructieve bouw draait om alles wat een gebouw overeind houdt: stabiliteit, sterkte en draagkracht. Juist op dat vlak wordt hout steeds serieuzer genomen. Onder de noemer mass timber worden hoogwaardige houtproducten ontwikkeld waarmee complete constructiesystemen en zelfs hoogbouw mogelijk zijn. ‘Er zijn al partijen bezig met hoge houtbouw,’ stelt Roelofs. ‘Het is geen experiment meer. Hout wordt structureel ingezet als volwaardig constructiemateriaal.’

Houtbouw is goud, maar kan ook fout.
De potentie van houtbouw is groot, maar kennis en nuance zijn ongekend belangrijk. In publieke programma’s, zoals de kennisavonden ‘Houtbouw is goud, maar kan ook fout' van Pakhuis de Zwijger, wordt steeds nadrukkelijker bij houtbouw stilgestaan. Niet om hout kritiekloos te verheerlijken, maar om het gesprek te voeren over wat wel en niet kan. ‘Want wij zien in de praktijk dat houtbouw ook echt fout kan als je niet weet wat je doet,’ zegt Roelofs. ‘Daarom is het zo belangrijk dat we niet alleen de successen laten zien, maar ook de aandachtspunten benoemen. Wat is er mogelijk binnen houtbouw? En waar moet je rekening mee houden als je het constructief toepast? Wij denken dat die open benadering essentieel is om houtbouw duurzaam te laten groeien.’

Kennisdeling als randvoorwaarde voor opschaling
Een van de grootste uitdagingen bij constructieve houtbouw is het gebrek aan gedeelde kennis. ‘ Vanuit de gedachte van transparantie heeft SHR het platform De Houtbouw Opleider opgericht,’ vertelt Roelofs. ‘Dé centrale plek waar je alle soorten houwbouwcursussen en aanbieders kunt vinden. Want als je wilt dat houtbouw volwassen wordt, moet je investeren in kennis. En dan niet alleen bij ontwerpers, maar door de hele keten heen.’

Naast opleiden is er volgens Roelofs ook behoefte aan het ontkrachten van hardnekkige misverstanden. Dat gebeurt via De Houten Waarheid, een contentplatform waar feiten, visies en ervaringen rond houtbouw op toegankelijke wijze worden gedeeld. ‘Er bestaan nog steeds veel aannames over hout die simpelweg niet kloppen,’ aldus Roelofs. ‘Brandveiligheid is daar een goed voorbeeld van. Hout wordt vaak gezien als risicovol, terwijl het juist zijn stabiliteit behoudt tot het volledig is verkoold. Staal daarentegen verliest bij hoge temperaturen zijn vorm en sterkte. Dat soort informatie moet je blijven verstrekken.’ Het is de reden dat we dit jaar nog met de experts van SHR en Peutz de cursus ‘Houtbouw & Brandveiligheid’ gaan starten via De Houtbouw Opleider. ’

De rol van typegoedkeuringen
Om constructieve houtbouw echt op te schalen, zijn naast technische haalbaarheid ook vertrouwen, voorspelbaarheid en borging nodig. Typegoedkeuringen spelen daarin een sleutelrol. Ze zorgen ervoor dat innovatieve bouwsystemen niet bij ieder project opnieuw het volledige toetsingsproces hoeven te doorlopen. Roelofs trekt daarbij graag de vergelijking met de auto-industrie. ‘Wanneer een nieuwe auto op de markt komt, wordt die gekeurd door de RDW. Die keuring richt zich op de constructie van het voertuig. Kleine wijzigingen, zoals een andere spiegel of een extra accessoire, hebben geen invloed op die goedkeuring. Zolang de kern van de constructie intact blijft, mag de auto de weg op. Dat principe passen we in de bouw nu ook toe.’ In de houtbouw betekent dit dat niet elke afzonderlijke woning opnieuw volledig hoeft te worden beoordeeld, maar dat het bouwsysteem als geheel wordt getoetst. Daarbij is sprake van een vooraf vastgestelde bandbreedte waarbinnen variaties mogelijk zijn, zonder dat de constructieve veiligheid of kwaliteit in het geding komt.

Borging van het productieproces
Een typegoedkeuring gaat verder dan alleen het ontwerp. Minstens zo belangrijk is de borging van het productieproces. ‘Je moet zeker weten dat elke woning op exact dezelfde manier wordt gemaakt,’ legt Roelofs uit. ‘Daar zit een groot deel van de waarde. Het gaat niet alleen om wat je ontwerpt, maar vooral om hoe je het reproduceert.’ SKH vervult hierin een onafhankelijke rol door productieprocessen te toetsen aan vastgestelde beoordelingsrichtlijnen (BRL’s), die onder toezicht staan van KOMO en de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw . Via periodieke controles wordt geborgd dat de kwaliteit consistent blijft, ook bij seriematige productie. ‘Die systematiek geeft vertrouwen in de keten,’ aldus Roelofs. ‘Niet alleen bij opdrachtgevers en bouwers, maar ook bij gemeenten, toezichthouders en kwaliteitsborgers.’

Focus op 3D modulaire houtbouw
Op dit moment ligt de focus van typegoedkeuringen vooral op 3D modulaire bouw. Juist bij deze bouwvorm zijn de voordelen van standaardisatie en procesborging het grootst. ‘Binnen de 3D modulaire houtbouw lopen we voorop,’ zegt Roelofs. ‘Daar hebben we de typegoedkeuring opgeknipt in twee fasen. Eerst toetsen we de module en het bouwsysteem zoals die uit de fabriek komt. Daarna kijken we naar de plaatsing van het bouwwerk op locatie, inclusief installaties. Dat doen we via een aangepaste beoordelingsrichtlijn.’ Voor 2D-systemen en traditioneel gebouwde woningen wordt ook gewerkt aan goedkeuringstrajecten, maar die zijn door de grotere variatie op de bouwplaats een stuk complexer.

Volgens Roelofs zijn typegoedkeuringen geen doel op zich, maar een randvoorwaarde om houtbouw serieus te positioneren als structureel bouwsysteem. ‘Als we willen dat constructieve houtbouw een volwassen rol krijgt in de bouw van morgen, dan moeten we het net zo professioneel organiseren als andere bouwmethoden. Typegoedkeuringen helpen om innovatie te versnellen zonder concessies te doen aan veiligheid en kwaliteit.’

Tijdens HOUTBOUW 2026 staat SKH klaar om uw vragen over constructieve houtbouw te beantwoorden. U vindt hen daar op stand 1.B110.