Detailleren met toekomstwaarde
Peter Kuindersma over losmaakbaar en remontabel detailleren
Losmaakbaarheid. We hebben er in de sector onze mond van vol en dat is niet voor niets. Losmaakbaar verbinden en bouwen maakt namelijk het onderhoud aan en het hergebruiken van elementen en gebouwen gemakkelijker. Bovendien vergroot losmaakbaarheid het adaptieve vermogen van gebouwen. Altijd doen dus! Toch? “Nee,” zegt Peter Kuindersma van Ingenii Bouwinnovatie. “Losmaakbaar detailleren staat wat de uitvoering betreft nog in de kinderschoenen. Bovendien heiligt het doel niet alle middelen.”
Het enorme gat tussen de theorie en de praktijk
Kuindersma vertelt dat er wat hem betreft één heel belangrijk urgent aandachtspunt is: de grote kloof tussen theorie en praktijk. “Losmaakbaarheid ofwel demontabel bouwen is in de kern niet nieuw. Iets vastbouten of in elkaar klikken en weer uit elkaar halen, iedereen kan zich er een voorstelling bij maken. Het gebeurt in de praktijk alleen nog nauwelijks. In tenders wordt losmaakbaarheid als belofte ingevuld en er worden hoge cijfers gescoord op de losmaakbaarheidsindex, de methode om losmaakbaarheid in getal uit te drukken. De wil is er dus wel, maar het gaat vaak niet voorbij de theorie. In de praktijk blijft er vaak van losmaakbaarheid weinig over. Details worden aan elkaar gestort, geplakt en afgekit en men weet al helemaal niet meer waarom voor losmaakbaarheid was gekozen en welke aandachtspunten hiervoor gelden. We kunnen dus stellen dat losmaakbaarheid tot een papieren werkelijkheid is geworden. Dit zien we natuurlijk breder in de bouw: de tool, de rekenexcercitie, het sommetje is het doel geworden en we nemen de uitkomst -het getal- maar voor lief. We vragen ons niet eens meer af wat we nu eigenlijk exact hebben berekend en welk doel we hebben bereikt. Kortom, er is werk aan de winkel!”
Losmaakbare verbinding dakconstructie (Energyhub Groningen), bron: Ingenii Bouwinnovatie
Het waarom
Dat is dan ook de reden dat Kuindersma focust op het waarom. Waarom zou je losmaakbaar en remontabel willen bouwen? Welke doel willen we ermee bereiken en wat betekent dat dan voor bouwkundige details? Daarom schreef Kuindersma de publicaties Losmaakbaar detailleren (Platform CB’23) en Losmaakbaar bouwen (LenteAkkoord 2.0) waarin hij circa 25 details op losmaakbaarheid analyseerde. De publicaties geven inzicht in uitdagingen, het doel van losmaakbaarheid in deze details en vele geleerde lessen. Zijn opinie? “Een detail is geen kleinigheid.” Kuindersma benadrukt dat we gewend zijn iets voor vijftig, tachtig of honderd jaar te bouwen. Na de levensduur van zo’n bouwwerk gaan we over tot herbestemmen of sloop. “Niemand heeft een glazen bol. We weten dus pas als het moment daar is wat er met zo’n gebouw en de verschillende gebouwdelen gaat gebeuren. Ik weiger te geloven dat wanneer we alles losmaakbaar maken de wereld gered is. Daarom zeg ik niet automatisch ja tegen losmaakbaarheid van complete gebouwen. Maar moet je elementen tijdens de levensduur vervangen, wil je modulair en adaptief bouwen of bouw je tijdelijke woonruimte, dan vind ik dat losmaakbaarheid wel een oplossing kan bieden. Dat ik tegen het doelloos toepassen van losmaakbaarheid ben, betekent niet dat ik wars ben van hoge ambities. Maar we moeten daarbij dus wel het doel -nut- én de praktijk in acht nemen.”
Publicatie Losmaakbaar Bouwen (LenteAkkoord 2.0, september ‘24) – deze publicatie komt begin 2026 vernieuwd uit. In deze publicatie zijn circa 50 details op losmaakbaarheid geanalyseerd.
De weerbarstigheid van de praktijk
In de praktijk blijkt losmaakbaar bouwen vaak lastiger dan het op papier lijkt. Elementen die losmaakbaar zijn voorgeschreven worden op de bouwplaats alsnog traditioneel aangebracht. Of details worden zó losmaakbaar gemaakt dat ze vervolgens niet meer voldoen aan eisen voor luchtdichtheid, brandveiligheid of geluid. “Dat is niet vreemd. Ontwerpers en engineers zijn gewend om details te optimaliseren op dominante thema’s als brandveiligheid, geluidisolatie of waterdichtheid. De eis voor losmaakbaarheid komt daar bovenop en schuurt regelmatig met bestaande uitgangspunten. Daarom wordt integraal detailleren belangrijker dan ooit. Wie nadenkt over losmaakbaarheid, moet óók begrijpen hoe een detail constructief in elkaar zit, welke brand- en geluidseisen gelden, hoe luchtdichtheid wordt geborgd en welke biobased materialen daar wel of niet bij passen. Daarnaast moet er ook kennis zijn over het degradatiegedrag van materialen in de tijd en mogelijkheden voor vervanging en hergebruik in de toekomst. Pas wanneer al deze disciplines samenkomen, ontstaan details die zowel functioneel als toekomstbestendig zijn.” Dat vraagt om bredere kennis en bewuste keuzes. Waar is losmaakbaarheid echt zinvol en waar leidt het tot meer schade dan voordeel? “Door integraal te ontwerpen -vanuit techniek, gebruik, circulariteit én toekomstbestendigheid- worden details niet alleen uitvoerbaar, maar ook wérkelijk duurzaam.”
Training
Wil je leren hoe je met losmaakbaar en remontabel detailleren circulaire en toekomstbestendige gebouwen ontwerpt? Volg dan deze training van Peter Kuindersma!
Eind 2025 komt de hernieuwde Whitepaper Losmaakbaar Bouwen (LenteAkkoord 2.0) uit. Deze publicatie bevat dan naast de 25 eerder geanalyseerde details (periode ’23-’24) zo’n twintig nieuwe details. Met wederom veel praktijkervaringen.