Houtskeletbouw vraagt om slimme materiaalkeuzes

De opmars van houtskeletbouw verandert niet alleen de manier waarop woningen worden gebouwd, maar ook de manier waarop bouwsystemen worden ontwikkeld. Waar de aandacht vaak uitgaat naar het gebruik van hout, speelt ook de invulling van de constructie een belangrijke rol. Isolatie, brandveiligheid, akoestiek en milieu-impact bepalen samen hoe een gevel uiteindelijk presteert. Nils Stolze van ROCKWOOL Prefab Building Systems ziet daarom vooral kansen in het slim combineren van materialen. 'Wij kijken niet naar één eigenschap, maar naar de totale prestatie van een wand. Juist daar kun je veel winst behalen.'

De belangstelling voor houtskeletbouw groeit snel. Dat komt onder meer door de relatief lage milieubelasting en doordat de bouwmethode zich goed leent voor prefab-productie, wat helpt om de woningbouwproductie te versnellen. Volgens Stolze vraagt die ontwikkeling om een andere manier van ontwerpen. 'Wij zijn gaan kijken hoe we met ROCKWOOL steenwol slimmer kunnen voldoen aan de eisen die aan moderne houtskeletbouw worden gesteld. Daaruit is Rockzero® W ontstaan, waarbij de w staat voor wood.'

Verder kijken dan alleen biobased

In de maatschappelijke discussie wordt duurzaamheid vaak gelijkgesteld aan biobased materialen. Stolze vindt dat daardoor soms een te eenzijdig beeld ontstaat. 'Als je puur naar de cijfers kijkt, blijkt het verhaal genuanceerder te liggen. Veel mensen zullen verbaasd zijn dat wij met verschillende steenwolproducten in de top van producten met de laagste CO₂-uitstoot en een gunstige milieuscore staan.' Volgens hem moet de volledige levenscyclus worden meegewogen. 'Voor de milieuprestatie wordt de hele keten doorgelicht. Van de winning van basalt tot het transport, het energiegebruik, het waterverbruik en uiteindelijk de productie. Dat gebeurt onafhankelijk en op basis daarvan wordt de milieuscore vastgesteld.'

Steenwol wordt gemaakt van basalt, een vulkanisch gesteente dat wordt gesmolten en vervolgens tot fijne vezels wordt gesponnen. Daarbij worden ook gerecyclede steenwolresten opnieuw verwerkt. 'Alle steenwol die wij terugkrijgen kan opnieuw als grondstof worden ingezet. Dat maakt het materiaal volledig recyclebaar.'

Elektrificatie verlaagt de milieu-impact verder

Een veelgehoord aandachtspunt bij steenwol is het energie-intensieve productieproces. Stolze erkent dat dit tot nu toe de grootste milieubelasting vormde. 'We moesten onze ovens traditioneel met cokes verhitten. Inmiddels zijn we begonnen met de elektrificatie van onze productielijnen. De grootste productielijn is inmiddels geëlektrificeerd en is momenteel aan het proefdraaien. Zodra ook de tweede lijn volledig is omgebouwd, daalt de CO₂-uitstoot van onze fabriek met maar liefst 80%. We scoren nu al zeer gunstig, maar die score wordt de komende jaren nog beter.'

Slankere HSB-elementen

Een belangrijk uitgangspunt bij de ontwikkeling van het bouwsysteem was het terugbrengen van de wanddikte zonder concessies te hoeven doen aan de prestaties. 'Bij veel houtskeletbouwwanden zijn de houten staanders vooral dik geworden om voldoende isolatiewaarde te halen. Constructief is dat vaak helemaal niet nodig. Samen met partners hebben we onderzocht welke houtafmeting je werkelijk nodig hebt voor een rijwoning.' Daaruit ontstond een prefab bouwsysteem met houten stijlen van 140 millimeter, aangevuld met een stijve steenwolplaat aan de buitenzijde. 'Daardoor creëren we een extra isolatiezone zonder koudebruggen. Tegelijk ligt er een brandveilige laag voor het hout. Dat levert meerdere voordelen tegelijk op.'

Een bijkomend voordeel is dat een aparte cementgebonden windplaat niet meer nodig is. 'Bij een traditioneel prefab HSB-element is die windstopper vaak het onderdeel met de hoogste milieubelasting, omdat er relatief veel cement in zit. Door de brandveilige eigenschappen van ROCKWOOL steenwol kunnen wij die plaat weglaten. Daarmee besparen we materiaal én maken we het element slanker.'

Brandveiligheid als belangrijke eigenschap

Brandveiligheid blijft een belangrijk aandachtspunt bij houtbouw. Volgens Stolze hoeft dat geen belemmering te zijn wanneer materialen bewust worden gecombineerd. 'Hout is een prachtig en duurzaam bouwmateriaal, maar het blijft brandbaar. ROCKWOOL steenwol is uitermate geschikt tegen branddoorslag. Bij een gebouwbrand worden temperaturen van ongeveer 800 graden bereikt. Steenwol blijft ook dan zijn eigenschappen behouden. Door hout en steenwol te combineren ontstaat een constructie die op brandveiligheid veel beter presteert.' Brandproeven bevestigen volgens Stolze die prestaties. 'We hebben onafhankelijke testen laten uitvoeren waarbij de constructie zowel van binnen naar buiten als van buiten naar binnen is belast. Daarbij hield de wandopbouw ruim tachtig tot negentig minuten stand.'

Ook op andere onderdelen ziet hij voordelen. 'ROCKWOOL steenwol levert zeer goede akoestische prestaties, is waterafstotend, dampopen, dimensiestabiel, degradeert niet en is ongevoelig voor schimmelvorming. Daarmee integreer je meerdere functies in één prefab bouwsysteem.

Prefab maakt bouwen voorspelbaarder

Volgens Stolze ligt de grootste winst uiteindelijk niet alleen in het materiaal, maar vooral in de manier van bouwen. 'De bouw moet voorspelbaarder worden. Dat lukt veel beter wanneer je met prefab werkt. In een fabriek kun je processen standaardiseren, de kwaliteit constant houden en veel efficiënter produceren dan op de bouwplaats.' Dat wordt volgens hem steeds belangrijker door het tekort aan vakmensen en de toenemende eisen aan kwaliteitsborging. 'Bij prefab werk je met productietekeningen en ligt het proces volledig vast. Dat sluit goed aan bij de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen. Je kunt precies aantonen hoe een element is geproduceerd en opgebouwd.' Wel vraagt deze manier van bouwen om een andere projectaanpak. 'Je moet eerder beslissingen nemen en opties eerder vastleggen. Daar staat tegenover dat de bouwtijd korter wordt, de faalkosten afnemen en de kwaliteit veel constanter is. Vooral bij seriematige woningbouw zie je daar grote voordelen.'

Volgens Stolze zal die ontwikkeling de komende jaren verder doorzetten. 'Niet iedere aannemer heeft of wil een eigen prefab fabriek. Juist voor die groep bieden complete prefab casco's van ROCKWOOL Prefab Building Systems kansen om sneller en nog efficiënter in HSB te bouwen.'