Hybride bouwen is geen compromis maar de sleutel tot opschaling

De opmars van houtbouw is onmiskenbaar. De leercurve is steil en de ambities zijn hoog. Toch ligt de sleutel voor veel grotere en complexere projecten volgens Kevin Battarbee, senior architect bij INBO niet in volledig hout, maar juist in slimme combinaties. Hij ziet hybride bouwen dan ook niet als concessie, maar als een bewuste ontwerpstrategie.

Geen compromis, maar compromisloos ontwerpen
Battarbee plaatst direct een kanttekening bij een veelgehoorde opvatting. ‘Hybride bouwen wordt vaak gezien als een compromis. Alsof je het niet helemaal goed doet omdat je niet alles in hout uitvoert. Ik kijk daar anders naar. Voor mij is hybride bouwen juist compromisloos ontwerpen.’ Hij legt uit dat die benadering voortkomt uit de praktijk. ‘Ik werk niet alleen aan woningbouw, maar ook aan complexe utiliteitsbouw. Dan kom je situaties tegen waarin een puur houten oplossing simpelweg niet optimaal is. Als je dan tóch alles in hout wilt doen, vanuit een soort dogma, kan dat juist leiden tot minder goed presterende gebouwen.’ Volgens hem gaat het om het maken van de juiste keuze per onderdeel. ‘Je moet per uitdaging kijken wat de beste oplossing is. Dat kan hout zijn, maar net zo goed staal of beton. Die afweging hangt af van het programma, de context en het ontwerp.’

Twee stromingen met bestaansrecht
De discussie over volledig hout versus hybride bouwen ziet Battarbee niet als een tegenstelling met één juiste uitkomst. ‘Beide benaderingen hebben bestaansrecht. Aan de ene kant heb je projecten die de grenzen opzoeken door zoveel mogelijk in hout te doen. Dat is ontzettend belangrijk voor innovatie. Aan de andere kant heb je projecten waar haalbaarheid en schaal een grote rol spelen. Daar biedt hybride bouwen uitkomst. Ik heb eerlijk gezegd geen eenduidig antwoord gevonden op de vraag welke benadering beter is. Ze zijn allebei nodig. Dat maakt het vak interessant, maar ook complex.’

Houtbouw vraagt om een cultuurverandering
Wat volgens Battarbee vaak wordt onderschat, is dat houtbouw niet alleen een technisch vraagstuk is. ‘We hebben onze normen en verwachtingen gebaseerd op beton en staal. En die leggen we nu één-op-één op hout. Maar houtbouw vraagt iets anders. Het is eigenlijk een cultuurverandering, van ontwerper tot eindgebruiker.’ Hij ziet dat nog lang niet alle plannen echt zijn ingericht op houtbouw. ‘Veel ontwerpen gaan nog uit van traditionele principes. Denk aan inpandige vluchtroutes of bepaalde gebouwtypologieën. Als je daar vervolgens hout in wilt toepassen, loop je tegen beperkingen aan. Dan moet je bijvoorbeeld alles gaan inpakken om aan regelgeving te voldoen. Dat is niet altijd logisch.’

Stedenbouw als bepalende factor
Een belangrijke sleutel ligt volgens Battarbee op een hoger schaalniveau. ‘Als je echt optimaal met hout wilt bouwen, moet je daar op stedenbouwkundig niveau al rekening mee houden.’ Hij schetst de huidige situatie als een overgangsfase. ‘De stedenbouwkundige plannen waar we nu mee werken, zijn vaak nog niet ontworpen vanuit houtbouw. We zitten in een transitie van A naar B. Er ontstaan nu leerstoelen op universiteiten die biobased bouwen als uitgangspunt nemen. Dat gaat op termijn effect hebben, maar dat kost tijd.’

Hybride als motor van opschaling
Juist in deze overgangsfase ziet Battarbee een belangrijke rol voor hybride bouwen. ‘Als je wilt opschalen, heb je oplossingen nodig die vandaag al werken. Hybride helpt daarbij. Je kunt projecten realiseren, ervaring opdoen en tegelijkertijd de grenzen blijven verleggen.’ Hij waarschuwt wel voor gemakzucht. ‘Wat niet mag gebeuren, is dat je bij de eerste de beste uitdaging terugvalt op beton. Je moet jezelf blijven uitdagen. Maar je moet ook realistisch zijn. Soms is een hybride oplossing gewoon de beste.’

Praktische oplossingen in de markt
In de praktijk vertaalt hybride bouwen zich vaak naar duidelijke keuzes binnen een gebouw. ‘Je ziet bijvoorbeeld dat de plint met parkeergarages, fietsenstallingen en technische ruimtes in beton wordt uitgevoerd, terwijl de opbouw in hout gebeurt. Dat is logisch, omdat die functies andere eisen stellen.’ Ook constructief biedt die combinatie voordelen. ‘Met staal en beton kun je makkelijker grotere overspanningen of uitkragingen realiseren. In hout is dat complexer. Door slim te combineren, benut je de sterke punten van elk materiaal.’ Projecten zoals de Stelling in Haarlem laten volgens hem zien hoe dat in de praktijk werkt. ‘Dat soort ontwikkelingen bewijst dat hybride bouwen juist een manier is om houtbouw op grotere schaal mogelijk te maken.’

De kern van zijn betoog is helder: bouwen moet centraal blijven staan. ‘Van papier leer je niet zoveel. Je moet projecten realiseren om echt stappen te maken. We zitten midden in een transitie. Hybride bouwen helpt om die beweging gaande te houden, zonder dat we concessies doen aan kwaliteit. Het is geen tussenoplossing, maar een volwaardige strategie om houtbouw verder te brengen.’