Seriematige houtbouw begint niet in de fabriek, maar aan de ontwerptafel

HDO Groep noemt zichzelf de grootste groene woonfabriek van Nederland. Vanuit de fabriek realiseert het bedrijf complete turn-key woningen die vervolgens direct op locatie kunnen worden geplaatst. Volgens Jasper Driesen ligt de sleutel tot succesvolle seriematige houtbouw echter niet in de productiehal, maar veel eerder in het proces. Samenwerking, standaardisatie, een goed BIM-model en logistiek bepalen uiteindelijk of fabrieksmatige woningbouw daadwerkelijk efficiënt wordt.

Van binnenstedelijke opgaven naar modulaire woningbouw
HDO Groep begon veertien jaar geleden met het realiseren van dakopbouwen voor particulieren. Hout was destijds vooral een praktische keuze. 'We zijn vanaf het begin met hout gaan bouwen. Dat had alles te maken met de binnenstedelijke projecten die we uitvoerden. Hout is een licht bouwmateriaal. Houtskeletbouwelementen zijn daardoor relatief eenvoudig te vervoeren en te plaatsen op locaties waar traditionele bouwmethoden minder geschikt zijn. Parallel aan onze ontwikkeling heeft ook de markt een enorme verandering doorgemaakt. Hout werd steeds meer gezien als een volwaardig alternatief. Dat heeft onze groei versneld.' Inmiddels produceert HDO complete modulaire woningen die volledig in de fabriek worden gebouwd en afgewerkt. 'We maken complete woningen die turn-key worden opgeleverd. Een woning kan uit meerdere modules bestaan, maar wordt volledig afgewerkt in onze fabriek. Op locatie hoeven de modules alleen nog te worden geplaatst.' Dat betekent volgens Driesen nadrukkelijk niet dat het uitsluitend om tijdelijke huisvesting gaat. 'We kunnen deze woningen zowel inzetten voor permanente nieuwbouwprojecten als voor verplaatsbare woningbouw. Die flexibiliteit is een van de sterke punten van het concept.'

Duurzaamheid als ontwerpprincipe
Dat HDO zichzelf profileert als groene woonfabriek, is volgens Driesen geen loze kreet. 'We proberen op alle onderdelen zo duurzaam mogelijk te bouwen. We zoeken voortdurend naar materialen die duurzaam en losmaakbaar zijn toe te passen en zo min mogelijk CO₂-uitstoot veroorzaken. Dat is geen afzonderlijk onderdeel van ons proces, maar een uitgangspunt.' Die benadering strekt zich uit tot de complete woning. 'We produceren zelf de badkamers. Voor keukens kijken we samen met corporaties en gemeenten naar de wensen en eisen. Zo werken we samen met Chainable aan volledig recyclebare keukens. Daarnaast denken we na over toekomstbestendigheid. Een ruimte die vandaag een bepaalde functie heeft, moet over enkele jaren eenvoudig anders kunnen worden ingezet.' Ook installatietechniek maakt onderdeel uit van die zoektocht. 'Wij bouwen veel binnenstedelijk. Buitenunits veroorzaken geluidsoverlast. Daarom zijn we op zoek gegaan naar systemen zonder buitenunits die toch aan alle eisen voldoen. De WTW-installatie zit in de module zelf. Het systeem gebruikt afgevoerde lucht om water te verwarmen en brengt vervolgens geconditioneerde lucht terug de woning in. Daarmee combineren we ventilatie, verwarming, koeling en warmtapwater in één oplossing.'

De voorkant bepaalt het resultaat
Volgens Driesen verschilt seriematige houtbouw fundamenteel van traditionele bouw. 'Het belangrijkste is dat wij in een zo vroeg mogelijk stadium worden betrokken. Wil je fabrieksmatig bouwen, dan moet je echt alles vooraf vastleggen. In de traditionele bouw kun je op de bouwplaats nog wijzigingen doorvoeren. Bij prefab en fabrieksmatige productie is die ruimte er nauwelijks.' Daarom wordt ieder project volledig digitaal uitgewerkt. 'Wij BIM'en alles. Het complete gebouw wordt in 3D gemodelleerd en al onze partners werken daarin mee. Alle onderdelen zijn bekend voordat we gaan produceren. Onze productielijnen zijn computergestuurd en produceren exact wat in het model is vastgelegd.' Het vraagt om een andere manier van samenwerken en besluiten nemen. 'Het traject aan de voorkant is daarmee het allerbelangrijkst. Wij hanteren de 1-10-100-regel. Los je een fout in het model op, dan kost dat weinig. Ontdek je hem later, dan kost het tien keer zoveel. Kom je er pas op de bouwplaats achter, dan wordt het honderd keer zo duur. Dan staan mensen stil, loopt de planning vast en kunnen hijskranen niet verder. Juist daarom moet je foutmarges in de ontwerpfase elimineren.'

Standaardiseren zonder eenheidsworst
Efficiëntie ontstaat volgens Driesen door herhaling, maar niet ten koste van ontwerpvrijheid. 'Je probeert serie in je productie te krijgen. Vijftig modules waarvan minimaal zestig procent hetzelfde is. Daarmee creëer je versnelling. Dat betekent niet dat je eenheidsworst maakt.' Hij vergelijkt het met de auto-industrie. 'Het chassis van een Volkswagen Polo is hetzelfde. Maar je kunt kiezen voor een sportstuur, andere velgen of een andere bekleding. Bij onze woningen werkt het precies zo. Het constructieve systeem en het technische hart blijven gelijk, terwijl je met gevelbekleding, kozijnen, indelingen en architectonische accenten nog volop kunt variëren.' Daarbij hoort volgens hem wel discipline. 'Je moet voorkomen dat je telkens aan de basis gaat sleutelen. Zodra je het constructieve systeem voortdurend aanpast, verdwijnt het voordeel van seriematige productie.'

Logistiek als succesfactor
Naast ontwerp en productie speelt logistiek een steeds grotere rol. 'Onze opdrachtgevers proberen steeds vaker al toestemming te geven voor voorproductie tijdens vergunningstrajecten. Discussies gaan vaak over de buitenkant van een gebouw. De woning zelf en het technische concept staan meestal niet ter discussie. Dan is het zonde om stil te zitten.' De plaatsing van de modules vraagt om een minutieuze voorbereiding. 'Een woning staat binnen vijf minuten op een dieplader. Alles gebeurt binnen vaste transportmaten. De logistiek is tot in detail gepland. Diepladers wachten totdat zij een seintje krijgen dat ze de stad in mogen.' Voor binnenstedelijke projecten worden soms aanvullende oplossingen ontwikkeld. 'Voor een grote optopping in Haarlem moeten 54 modules midden in de stad worden geplaatst. Daarom werken we met een overslaglocatie. De modules worden overgezet op een elektrisch ponton en vervolgens naar de bouwlocatie gebracht. De torenkraan kan ze direct oppakken. Zo beperken we de overlast en houden we controle over het proces.'

Houtbouw in ontwikkeling
Driesen ziet dat de markt steeds ontvankelijker wordt voor seriematige houtbouw. 'Architecten staan er steeds meer voor open. Traditionele bouw is nu vaak nog goedkoper, omdat we nog traditioneel denken en veel arbeid op de bouwplaats organiseren. Naarmate we meer in series gaan denken, wordt fabrieksmatige houtbouw steeds concurrerender.' Voor hem is duidelijk welke richting de sector op beweegt. 'Met hout en biobased materialen is ontzettend veel mogelijk. Hout is het oudste bouwmateriaal ter wereld. Wanneer je het op de juiste manier toepast binnen een gesloten kringloop, kun je een belangrijke bijdrage leveren aan een duurzamere gebouwde omgeving. Dat besef groeit gelukkig steeds verder.'

HDO Groep aan het werk