Van boom tot woning. Hoe VDM Woningen houtskeletbouw tot in detail beheerst

Prefab bouwen draait vaak om standaardisering. Bij VDM Woningen is dat juist niet het uitgangspunt. Vanuit de eigen woningfabriek in het Friese Drogeham produceert het bedrijf jaarlijks zo'n 330 woningen, variërend van rijwoningen tot vrijstaande villa's. Niet volgens een vast woningconcept, maar vanuit één flexibel houtskeletbouwsysteem. Juist doordat vrijwel de hele keten in eigen huis plaatsvindt -van het zagen van het hout tot de montage op de bouwplaats- kan VDM Woningen snelheid combineren met ontwerpvrijheid. Corline ten Hoor van VDM Woningen ziet daarin de belangrijkste kracht van het bedrijf.

Alles begint met ruw hout

Volgens Ten Hoor begint het onderscheid al bij de inkoop van het hout. 'Wij kopen alleen ruw hout per kubieke meter in. Vervolgens zagen en vingerlassen we het zelf op maat. Daardoor kunnen we heel veel verschillende houtmaten maken en zijn we ontzettend flexibel. Onze machines worden digitaal aangestuurd vanuit de tekenkamer, waardoor alles direct aansluit op het ontwerp.' Die vergaande beheersing van de productieketen is kenmerkend voor het bedrijf. Naast de woningfabriek beschikt VDM Woningen over o.a. een eigen architect, installatietak, metselaars, stukadoors en bouwploegen. Vrijwel alle disciplines zijn onder één dak samengebracht.

Ruim 45 jaar ervaring met houtskeletbouw

Die geïntegreerde aanpak is niet van de ene op de andere dag ontstaan. VDM Woningen behoort al sinds de jaren tachtig tot de pioniers van de Nederlandse houtskeletbouw. De basis werd gelegd nadat VDM Woningen tijdens een bezoek aan Canada kennismaakte met deze manier van bouwen. 'Vanuit een traditioneel aannemersbedrijf zijn we uitgegroeid tot wat we nu zijn. VDM Woningen ontdekte destijds in Canada het houtskeletbouwsysteem en heeft dat naar Nederland gebracht. We waren een van de eerste bedrijven die ermee aan de slag gingen. Inmiddels bouwen we al decennialang onze woningen in houtskelet. Die ervaring merken opdrachtgevers ook. Ze weten dat wij de gespecialiseerd zijn in houtskeletbouw en dat onze systemen en certificeringen op orde zijn.'

Digitaal waar het kan, ambachtelijk waar het moet

In de fabriek lopen digitalisering en vakmanschap naadloos in elkaar over. Vanuit het 3D-model worden de productiemachines rechtstreeks aangestuurd. Papieren werktekeningen zijn verdwenen. 'Onze fabriek is volledig papierloos. Medewerkers werken met schermen waarop de tekeningen staan. Als er een vraag is, kunnen ze direct contact opnemen met de tekenaar. Iedereen werkt vanuit dezelfde actuele informatie.'

Niet alles is echter geautomatiseerd. Sommige werkzaamheden blijken in de praktijk nog altijd sneller of nauwkeuriger met de hand uit te voeren. 'Het skelet van de woning wordt machinaal opgebouwd, maar de elementen isoleren we nog handmatig. Er zijn technieken om isolatie in te blazen, maar onze ervaring is dat handmatig werken in ons proces nog altijd sneller is. Dat geldt ook voor het aanbrengen van de elektra. Daarna brengen we het plaatmateriaal aan en plaatsen we met tilhulpen ook de kozijnen.'

In één dag wind- en waterdicht

Doordat complete gevels, vloeren, binnenwanden en dakelementen de fabriek verlaten, blijft op de bouwplaats vooral montagewerk over. Alleen de fundering en de begane grondvloer worden nog traditioneel uitgevoerd. 'De fundering leggen we zelf aan en de begane grondvloer is nog van beton. Er zijn wel biobased alternatieven, maar die passen voor ons nog niet goed binnen het reguliere proces, onder andere vanwege vocht en grondwater. Zodra de fundering klaar is, kunnen we de woning heel snel opbouwen. Een kleine woning is in één dag wind- en waterdicht. Bij grotere woningen staat de complete constructie binnen twee dagen. Vrijwel alles wordt geschroefd en veel verbindingen zijn al voorbereid. Onze montageploegen doen dit al tientallen jaren en dat zie je terug in de snelheid.'

Bouwen zonder vast concept

Hoewel VDM Woningen industrieel produceert, kiest het bedrijf nadrukkelijk niet voor een beperkt aantal standaardwoningen. Volgens Ten Hoor is juist die flexibiliteit een belangrijk onderscheidend vermogen. 'Wij bouwen seriematig, maar niet conceptmatig. We hebben één bouwsysteem waarmee we heel veel verschillende woningen kunnen maken. Van een vrijstaande villa tot een rijwoning. Daardoor kun je minder ver standaardiseren dan bij een vaste productlijn, maar opdrachtgevers krijgen wel veel meer ontwerpvrijheid. Dat is voor ons juist de kracht van ons systeem.'

Ook circulariteit is inmiddels onderdeel van dat bouwsysteem. De woningen worden grotendeels met schroefverbindingen opgebouwd, waardoor demontage in de toekomst mogelijk blijft. 'Onze woningen hebben een losmaakbaarheidsindex van 68 procent. Vrijwel alles is los te halen. '

De volgende stap ligt buiten de fabriek

Volgens Ten Hoor zijn de grootste efficiëntieslagen in de fabriek inmiddels gemaakt. De productie is de afgelopen jaren verder gedigitaliseerd, uitgebreid en geoptimaliseerd. Nieuwe kansen ziet zij vooral op de bouwplaats, waar het tekort aan vakmensen steeds nadrukkelijker voelbaar wordt. 'We investeren volop in parametrisch ontwerpen en verdere digitalisering op kantoor, maar uiteindelijk ligt de grootste uitdaging buiten de fabriek. Hoe kunnen we de montage, installaties en afbouw verder vereenvoudigen? Misschien met andere gevelsystemen dan traditioneel metselwerk of met slimmere installatiemethoden. Dat zijn geen eenvoudige veranderingen, want als het makkelijk was, hadden we ze natuurlijk al lang doorgevoerd.'

De hoge duurzaamheidsambities waar de bouwsector aan moet voldoen, ziet zij daarbij niet als een belemmering. 'Voor ons is dat eigenlijk geen grote omslag. We bouwen al tientallen jaren op deze manier. De uitdaging zit niet in de overstap naar houtskeletbouw, maar in het verder optimaliseren van een systeem dat zich in de praktijk al ruimschoots heeft bewezen.'